Czy AI Act wymaga szkolenia pracowników z AI?

Nie istnieje przepis, który nakazywałby każdej firmie przeprowadzenie konkretnego kursu AI, szkolenia o określonej liczbie godzin czy zdobycie przez pracowników certyfikatu. Istnieje natomiast obowiązek wynikający z art. 4 AI Act, aby firmy podejmowały działania wspierające rozwój kompetencji w zakresie AI.

To rozróżnienie jest istotne.

Firma nie musi kupić szkolenia pod nazwą „AI Act dla pracowników” tylko dlatego, że korzysta z ChatGPT, Microsoft Copilot czy innego systemu sztucznej inteligencji. Musi natomiast być w stanie rozsądnie wykazać, że osoby korzystające z AI wiedzą, z czym pracują, rozumieją najważniejsze ograniczenia narzędzi oraz znają ryzyka związane z ich zastosowaniem.

Obowiązek wynikający z art. 4 ma zastosowanie od 2 lutego 2025 roku. W 2026 roku zmieniło się jednak jego dokładne brzmienie. Rozporządzenie (UE) 2026/1744, czyli tzw. Digital Omnibus on AI, złagodziło wcześniejszą konstrukcję przepisu. Od 27 lipca 2026 roku dostawcy i podmioty stosujące AI mają podejmować środki wspierające rozwój AI literacy, ale nie muszą gwarantować osiągnięcia określonego poziomu kompetencji przez każdą osobę.

Dla firmy oznacza to większą elastyczność, ale nie brak obowiązku.

Co oznacza AI literacy?

AI literacy, w polskiej wersji AI Act określane jako kompetencje w zakresie AI, to znacznie więcej niż umiejętność napisania dobrego promptu.

Rozporządzenie definiuje AI literacy jako umiejętności, wiedzę i zrozumienie pozwalające korzystać z systemów AI w sposób świadomy oraz rozumieć związane z nimi możliwości, ryzyka i potencjalne szkody.

Pracownik nie musi więc wiedzieć, jak trenowany jest transformer albo jak matematycznie działa mechanizm attention. Powinien natomiast rozumieć tyle, ile jest potrzebne do bezpiecznego i rozsądnego wykonywania jego pracy.

Dla osoby wykorzystującej generatywną AI do marketingu może to oznaczać wiedzę, że:

• odpowiedź modelu może zawierać nieprawdziwe informacje,
• wygenerowane dane, liczby, cytaty i źródła wymagają weryfikacji,
• nie każde informacje firmowe można bezpiecznie wkleić do dowolnego narzędzia,
• wynik wygenerowany przez AI nie powinien automatycznie trafiać do klienta lub publikacji,
• narzędzie może wzmacniać błędy i uprzedzenia obecne w danych,
• odpowiedzialność za decyzję biznesową nadal pozostaje po stronie człowieka.

Kompetencje AI będą natomiast wyglądały inaczej w przypadku programisty, rekrutera, pracownika działu obsługi klienta, lekarza wykorzystującego system wspierający decyzje czy osoby zarządzającej zakupem oprogramowania.

AI Act wprost każe brać pod uwagę wiedzę techniczną, doświadczenie, wykształcenie, wcześniejsze szkolenia oraz kontekst, w którym dany system jest wykorzystywany.

Kogo dotyczy obowiązek AI literacy?

Art. 4 obejmuje przede wszystkim dostawców oraz podmioty stosujące systemy AI.

W praktyce większość firm, które nie tworzą własnych modeli sztucznej inteligencji, znajdzie się w drugiej grupie. Podmiotem stosującym może być przedsiębiorstwo, które wykorzystuje gotowy system AI w swojej działalności.

Nie trzeba budować własnego modelu językowego ani wdrażać skomplikowanej automatyzacji.

Komisja Europejska wskazuje w swoim oficjalnym Q&A wprost, że firma, której pracownicy wykorzystują ChatGPT na przykład do pisania tekstów reklamowych lub tłumaczeń, również powinna uwzględnić obowiązek AI literacy. Jako jedno z podstawowych zagrożeń wskazuje w takim przypadku możliwość występowania halucynacji modelu.

Może więc chodzić o bardzo codzienne zastosowania:

• przygotowywanie tekstów marketingowych przy pomocy ChatGPT,
• generowanie grafik,
• tworzenie podsumowań dokumentów,
• analizowanie danych przy użyciu funkcji AI,
• korzystanie z Copilota w pakiecie biurowym,
• automatyczne tworzenie odpowiedzi na e-maile,
• wykorzystanie AI w CRM,
• tłumaczenie treści,
• transkrypcję spotkań,
• analizę CV,
• chatboty i systemy obsługi klienta,
• narzędzia wspierające programowanie.

Samo stwierdzenie „my właściwie nie korzystamy z AI” coraz częściej warto więc zweryfikować z rzeczywistą praktyką zespołu.

Czy trzeba przeszkolić wszystkich pracowników firmy?

Nie. Art. 4 nie mówi, że identyczne szkolenie musi przejść każdy pracownik, niezależnie od tego, czym się zajmuje.

Obowiązek dotyczy personelu oraz innych osób zajmujących się działaniem i wykorzystaniem systemów AI w imieniu firmy. Komisja wyjaśnia, że chodzi przede wszystkim o osoby bezpośrednio pracujące z danym systemem. Zakres może obejmować również osoby, które formalnie nie są pracownikami, np. wykonawców lub usługodawców działających w imieniu organizacji.

Jeżeli więc firma ma 80 pracowników, ale systemów AI używa regularnie 20 z nich, nie oznacza to automatycznie konieczności organizowania rozbudowanego szkolenia dla pozostałych 60 osób.

Jednocześnie podstawowa wiedza o firmowych zasadach korzystania z AI może być rozsądnym rozwiązaniem dla szerszej grupy pracowników. Szczególnie jeżeli każdy może samodzielnie założyć konto w narzędziu generatywnym i wkleić do niego dane firmowe.

Dobrze zaprojektowany program AI literacy nie powinien więc zaczynać się od pytania „jak przeszkolić wszystkich?”, tylko:

kto korzysta z jakiego systemu AI, do czego go wykorzystuje i jakie błędy w tym konkretnym procesie mogą mieć znaczenie?

Czy mała firma korzystająca tylko z ChatGPT też musi zadbać o kompetencje AI?

Tak, AI Act nie wprowadza ogólnego zwolnienia z art. 4 tylko dlatego, że organizacja jest mała albo korzysta z popularnego narzędzia generatywnego.

Jednocześnie sposób realizacji obowiązku powinien być proporcjonalny.

Pięcioosobowa agencja marketingowa, w której AI służy głównie do researchu, przygotowania pierwszych wersji tekstów i pracy koncepcyjnej, nie potrzebuje takiego samego programu jak kilkutysięczna organizacja wykorzystująca systemy AI do rekrutacji, oceny klientów lub podejmowania decyzji wpływających na ludzi.

Komisja Europejska podkreśla właśnie podejście zależne od kontekstu. Trzeba uwzględnić rodzaj systemu, ryzyko, osoby, które z niego korzystają, oraz osoby, na które wynik jego działania może wpływać.

Dla niewielkiej firmy sensowny zestaw działań może obejmować na przykład:

1. spis narzędzi AI używanych w organizacji,
2. krótkie szkolenie podstawowe,
3. zasady dotyczące danych, weryfikacji informacji i publikacji,
4. instrukcję korzystania z najczęściej używanych narzędzi,
5. zapis, kto zapoznał się z materiałami,
6. aktualizację zasad, gdy firma zaczyna wykorzystywać AI w nowym procesie.

To nadal może być pełnoprawny program AI literacy. Liczy się jego adekwatność, a nie liczba slajdów.

Czego powinno uczyć szkolenie AI literacy?

Nie istnieje jeden obowiązkowy program szkolenia określony przez AI Act. Komisja Europejska wskazuje jednak kilka obszarów, które organizacja powinna przeanalizować.

Pierwszy poziom to ogólne rozumienie AI. Pracownicy powinni wiedzieć, czym są wykorzystywane przez firmę systemy, do czego mogą służyć, jakie dają możliwości i z jakimi ograniczeniami się wiążą.

Drugi poziom dotyczy już konkretnego zastosowania. Innych informacji potrzebuje copywriter używający ChatGPT, innych programista korzystający z asystenta kodowania, a jeszcze innych osoba wykorzystująca system AI przy podejmowaniu decyzji dotyczących innych ludzi.

Komisja rekomenduje uwzględnienie rodzaju systemu oraz jego ryzyka, a następnie dopasowanie działań edukacyjnych do wiedzy, doświadczenia i zadań poszczególnych grup.

W typowej firmie wykorzystującej generatywną AI program może obejmować:

Jak działa generatywna AI

Nie chodzi o wykład techniczny. Pracownik powinien przede wszystkim rozumieć, że model generuje odpowiedź na podstawie wzorców i prawdopodobieństwa, a nie „wie”, że jego wypowiedź jest prawdziwa.

To prowadzi bezpośrednio do jednej z najważniejszych zasad pracy: pewnie brzmiąca odpowiedź nadal może być błędna.

Halucynacje i weryfikacja informacji

Pracownik powinien wiedzieć, które informacje wymagają sprawdzenia przed wykorzystaniem.

Szczególną ostrożność warto zachować przy:

• liczbach i statystykach,
• nazwach aktów prawnych,
• danych dotyczących produktów,
• badaniach i raportach,
• cytatach,
• linkach i źródłach,
• informacjach medycznych,
• analizach finansowych,
• aktualnych wydarzeniach.

Samo polecenie modelowi „nie halucynuj” nie jest mechanizmem kontroli jakości.

Dane wprowadzane do systemów AI

Wiele firm skupia się na jakości wygenerowanego tekstu, a pomija pytanie o dane wejściowe.

Pracownik powinien wiedzieć, jakie informacje może przekazywać do zatwierdzonych narzędzi, a jakich nie powinien wklejać bez dodatkowej oceny. Dotyczy to między innymi danych klientów, informacji poufnych, dokumentów wewnętrznych czy danych osobowych.

Szczegółowe zasady zależą od narzędzia, jego konfiguracji, umowy z dostawcą oraz innych regulacji obowiązujących firmę. Dlatego samo szkolenie powinno być połączone z konkretną polityką korzystania z AI.

Kontrola człowieka

AI literacy obejmuje również zrozumienie, kiedy wynik wygenerowany przez system wymaga decyzji człowieka.

Jeżeli AI tworzy propozycję posta na Instagram, ryzyko jest inne niż wtedy, gdy podpowiada decyzję dotyczącą zatrudnienia, przyznania świadczenia albo stanu zdrowia.

Im większe konsekwencje błędnej odpowiedzi, tym bardziej świadomy powinien być proces kontroli.

Zasady obowiązujące w konkretnej firmie

Ogólne szkolenie o ChatGPT nie wystarczy, jeżeli po jego zakończeniu pracownik nadal nie wie:

• z których narzędzi może korzystać,
• czy wolno używać prywatnego konta,
• jakie dane może przesyłać,
• kiedy musi zweryfikować wynik,
• kto odpowiada za zatwierdzenie,
• co zrobić w przypadku błędu lub incydentu.

AI literacy powinno więc łączyć wiedzę o technologii z rzeczywistym sposobem pracy organizacji.

Jak wdrożyć AI literacy w firmie w 2026 roku?

Najprostszy proces można zamknąć w sześciu etapach.

1. Sprawdź, gdzie firma naprawdę korzysta z AI

Nie zaczynaj od kupowania szkolenia.

Najpierw zrób listę narzędzi i zastosowań. Zapytaj zespoły, z czego rzeczywiście korzystają, także poza oficjalnym firmowym stackiem.

Przy każdym narzędziu warto zapisać:

• kto go używa,
• w jakim celu,
• jakie informacje do niego trafiają,
• co dzieje się z wynikiem,
• czy wynik wpływa na klientów lub inne osoby,
• kto podejmuje ostateczną decyzję.

Już ten etap często pokazuje miejsca, w których potrzebne jest coś więcej niż ogólne szkolenie.

2. Podziel użytkowników według sposobu korzystania z AI

Nie według stanowisk zapisanych w umowie, lecz według rzeczywistego wykorzystania technologii.

Dwie osoby z działu marketingu mogą potrzebować innego zakresu wiedzy, jeżeli jedna używa AI jedynie do burzy mózgów, a druga buduje automatyzację publikującą treści bezpośrednio w wielu kanałach.

3. Ustal wspólną bazę wiedzy

Każda osoba regularnie korzystająca z AI powinna rozumieć podstawowe możliwości i ograniczenia technologii.

W większości organizacji będą tu należały:

• podstawy działania generatywnej AI,
• halucynacje,
• odpowiedzialność człowieka,
• zasady korzystania z danych,
• weryfikacja wygenerowanych treści,
• zgłaszanie błędów,
• firmowa lista zatwierdzonych narzędzi.

4. Dodaj wiedzę zależną od roli

Dopiero teraz warto rozszerzyć szkolenie o sytuacje występujące w konkretnych zespołach.

Zamiast godzinnego wykładu pełnego abstrakcyjnych przykładów lepiej przeanalizować prawdziwy proces.

Na przykład w marketingu:

„AI przygotowała analizę konkurencji. Co sprawdzamy przed wysłaniem jej klientowi?”

W HR:

„System podpowiada, których kandydatów zaprosić na rozmowę. Jaką rolę ma człowiek?”

W obsłudze klienta:

„AI wygenerowała pewnie brzmiącą odpowiedź dotyczącą reklamacji. Czy może zostać wysłana automatycznie?”

Takie ćwiczenia budują kompetencje znacznie lepiej niż znajomość definicji na pamięć.

5. Połącz szkolenie z zasadami korzystania z AI

Jeżeli firma prowadzi szkolenie, ale nie ustala żadnych zasad dalszego działania, pracownik po jego zakończeniu nadal pozostaje sam z decyzją.

Dlatego AI literacy dobrze łączyć z krótką polityką lub instrukcją wewnętrzną.

Nie musi to być kilkudziesięciostronicowy dokument.

W niewielkiej firmie wystarczy często kilka jasnych zasad:

1. Z jakich narzędzi możemy korzystać?
2. Jakich danych do nich nie wprowadzamy?
3. Co zawsze sprawdzamy przed publikacją lub wysłaniem?
4. Których decyzji AI nie podejmuje samodzielnie?
5. Komu zgłaszamy problem?

Dokument zaczyna wtedy wspierać codzienną pracę zamiast istnieć wyłącznie na potrzeby audytu.

6. Zachowaj prosty zapis wykonanych działań

AI Act nie wymaga oficjalnego europejskiego certyfikatu AI literacy.

Komisja Europejska wskazuje, że organizacja może prowadzić wewnętrzny zapis przeprowadzonych szkoleń oraz innych inicjatyw edukacyjnych i instruktażowych. Nie jest wymagany specjalny certyfikat.

W praktyce warto zachować:

• datę działania,
• grupę uczestników,
• zakres szkolenia lub instrukcji,
• materiały,
• informację o systemach, których dotyczyło,
• potwierdzenie udziału lub zapoznania się z zasadami,
• datę planowanej aktualizacji, jeżeli jest potrzebna.

To znacznie bardziej użyteczne niż sam certyfikat z nazwą kursu, z którego nie wynika, czego rzeczywiście nauczył się zespół.

Czy certyfikat AI Act dla pracownika jest obowiązkowy?

Nie. AI Act nie wprowadza obowiązkowego certyfikatu potwierdzającego AI literacy.

Komisja Europejska odpowiada na to pytanie jednoznacznie: specjalny certyfikat nie jest wymagany. Organizacja może dokumentować szkolenia i inne działania we własnym zakresie.

Oczywiście firma szkoleniowa może wystawić uczestnikowi certyfikat ukończenia kursu. Może on być przydatnym elementem dokumentacji, ale nie należy mylić go z urzędowym „certyfikatem zgodności z art. 4”.

Sam dokument z logo dostawcy szkolenia nie powoduje również automatycznie, że organizacja spełniła obowiązek.

Jeżeli kurs był bardzo ogólny, a firma korzysta z AI w specyficznym lub bardziej ryzykownym procesie, mogą być potrzebne dodatkowe działania.

 Jak często trzeba szkolić pracowników z AI?

AI Act nie wskazuje jednego terminu typu „raz w roku” ani obowiązkowej częstotliwości szkoleń.

To logiczne, ponieważ tempo zmian zależy od organizacji. Firma może przez rok korzystać z jednego prostego rozwiązania, a w innej w ciągu trzech miesięcy pojawią się agenci AI, nowe automatyzacje i system analizujący dane klientów.

Dobrym podejściem jest aktualizacja AI literacy wtedy, gdy zmienia się któryś z istotnych elementów:

• firma wdraża nowe narzędzie,
• AI zaczyna być wykorzystywana w nowym procesie,
• zwiększa się automatyzacja,
• pracownik otrzymuje nowe zadania,
• zmieniają się zasady bezpieczeństwa lub korzystania z danych,
• pojawia się istotny błąd lub incydent,
• dostawca znacząco zmienia sposób działania systemu.

Niezależnie od zdarzeń praktyczną rekomendacją może być okresowy przegląd firmowych zasad, na przykład raz w roku. Jest to jednak rekomendacja organizacyjna, a nie sztywna częstotliwość zapisana w art. 4.

Co w przypadku systemów AI o większym ryzyku?

Im bardziej AI wpływa na ludzi lub istotne decyzje, tym bardziej szczegółowe powinny być kompetencje osób obsługujących system.

Art. 4 działa horyzontalnie i obejmuje bardzo szeroką grupę systemów. Jednocześnie AI Act przewiduje dodatkowe obowiązki dla niektórych zastosowań, szczególnie systemów wysokiego ryzyka.

Komisja Europejska podkreśla, że w przypadku podmiotów stosujących systemy wysokiego ryzyka pozostają również odrębne wymagania dotyczące odpowiedniego przygotowania personelu realizującego nadzór człowieka nad takim systemem.

Firma nie powinna więc zakładać, że godzinny kurs „podstawy ChatGPT” rozwiązuje temat każdego wykorzystania sztucznej inteligencji.

Zakres powinien rosnąć razem z konsekwencjami błędu.

AI literacy w 2026 roku: co powinna zrobić firma?

Jeżeli firma wykorzystuje sztuczną inteligencję, nie trzeba zaczynać od dużego projektu compliance.

Na początek warto odpowiedzieć na pięć pytań:

1. Z jakich systemów AI faktycznie korzystają nasi pracownicy?
2. Kto z nich korzysta i w jakich procesach?
3. Jakie błędy lub niewłaściwe użycie mogą powodować realny problem?
4. Co dana osoba powinna wiedzieć, żeby korzystać z systemu rozsądnie?
5. Jak pokażemy, że przekazaliśmy jej tę wiedzę i zasady?

Na tej podstawie można przygotować prosty program AI literacy dopasowany do organizacji.

W niektórych firmach wystarczą krótkie warsztaty, polityka AI i kilka instrukcji. W innych potrzebny będzie system szkoleń dla różnych ról, proces akceptacji narzędzi, dodatkowe procedury oraz regularne aktualizacje.

AI Act pozostawia w tym zakresie sporo swobody. Firma powinna wykorzystać ją do stworzenia rozwiązania, które rzeczywiście poprawia sposób korzystania z AI, zamiast produkować dokumentację, której nikt później nie używa.

W Two Colours podchodzimy do AI właśnie od strony praktycznego wykorzystania technologii w biznesie. Przy wdrażaniu automatyzacji, narzędzi generatywnych czy nowych procesów warto równolegle ustalić, kto będzie z nich korzystał, jak powinien to robić i gdzie potrzebna jest kontrola człowieka. Dobrze przygotowane AI literacy porządkuje ten proces, a przy okazji ogranicza sytuacje, w których firma wdraża nowe narzędzie szybciej, niż zespół uczy się z niego odpowiedzialnie korzystać.

FAQ - frequently asked questions

Czy AI Act nakłada obowiązek szkolenia z AI?

AI Act nakłada obowiązek podejmowania działań wspierających rozwój kompetencji AI, ale nie wymaga jednego konkretnego rodzaju szkolenia. W zależności od sytuacji odpowiednimi działaniami mogą być szkolenia, instrukcje, warsztaty, materiały wewnętrzne lub inne formy edukacji.

Czy pracownik korzystający z ChatGPT musi przejść szkolenie AI Act?

Firma powinna zadbać o jego odpowiednie kompetencje w zakresie sposobu wykorzystania systemu. Komisja Europejska wskazuje wprost przykład pracowników korzystających z ChatGPT do tworzenia reklam lub tłumaczeń. Nie oznacza to jednak automatycznie konieczności zakupu konkretnego kursu.

Czy każdy pracownik firmy musi znać AI Act?

Nie. Zakres wiedzy powinien odpowiadać roli pracownika i sposobowi korzystania z systemów AI. Osoba używająca AI do codziennej pracy nie musi znać całego rozporządzenia. Powinna znać zasady oraz ryzyka istotne dla wykonywanych zadań.

Czy można zrobić szkolenie AI literacy wewnętrznie?

Tak. AI Act nie wymaga korzystania z zewnętrznej firmy szkoleniowej. Komisja Europejska nie narzuca jednego formatu szkolenia. Firma może przygotować własne materiały i działania, jeżeli są odpowiednie do sposobu wykorzystywania AI.

Czy potrzebny jest certyfikat ukończenia szkolenia AI?

Nie istnieje ogólny obowiązek uzyskania oficjalnego certyfikatu AI literacy. Komisja wskazuje, że firma może prowadzić własną dokumentację szkoleń oraz innych działań edukacyjnych.

Czy trzeba robić egzamin z AI po szkoleniu?

Nie ma ogólnego obowiązku przeprowadzania egzaminu ani formalnego mierzenia wiedzy każdego pracownika. Test może być jednak użytecznym narzędziem wewnętrznym pozwalającym sprawdzić, czy najważniejsze zasady zostały dobrze zrozumiane.

Czy małe firmy są zwolnione z AI literacy?

Nie ma ogólnego zwolnienia dla małych firm korzystających z AI. Zakres działań może jednak być proporcjonalny do wielkości organizacji, sposobu używania AI i występującego ryzyka. Komisja i państwa członkowskie mają dodatkowo wspierać w realizacji obowiązku szczególnie MŚP.

Sources

1. Parlament Europejski i Rada. (2024, 13 czerwca, wersja skonsolidowana z 27 lipca 2026). Rozporządzenie (UE) 2024/1689 w sprawie ustanowienia zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji, art. 3 i art. 4. EUR-Lex. Rozporządzenie AI Act – wersja skonsolidowana
2. Parlament Europejski i Rada. (2026, 8 lipca). Rozporządzenie (UE) 2026/1744 zmieniające AI Act w odniesieniu do uproszczenia wdrażania zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji. EUR-Lex. Digital Omnibus on AI – Rozporządzenie 2026/1744
3. Komisja Europejska. (2026). AI Literacy – Questions & Answers. Shaping Europe’s Digital Future. AI Literacy – Questions & Answers Komisji Europejskiej
4. Komisja Europejska. (2026, aktualizacja 27 lipca). Repository of AI literacy practices. Shaping Europe’s Digital Future. Repository of AI literacy practices
5. Komisja Europejska. (2026). AI talent, skills and literacy. Shaping Europe’s Digital Future. AI talent, skills and literacy
6. Kancelaria Sejmu. (2026, 3 lipca). Ustawa o systemach sztucznej inteligencji, Dz.U. 2026 poz. 1003. Internetowy System Aktów Prawnych. Ustawa o systemach sztucznej inteligencji